Оқу жұмысының бағдарламасы

 

Пәні: Ферменттермен катализденген реакциялардың кинетикасы

Институты: Агроөнеркәсіптік

Мамандығы: Биотехнология

Оқу түрі: күндізгі

Курс 2 , триместр 6

Лекция  15-сағат

Практикалық сабақ   15  сағат

Зертханалық сабақ   - сағат

Студенттердің оқытушымен бірге

атқаратын өзіндік жұмысы   30 сағат

Студенттің өзіндік жұмысы  30 сағат

Студенттің жеке жұмысы     -сағат

Барлығы  - 90 сағат

Сынақ   6 триместр

Аралық бақылаулар саны (модуль бойынша) – 1

Барлық балы: ағымдық және аралық бақылау – 60

Қорытынды бақылау – 40

 

 

 

1.1.            Пәннің мақсаты, міндеттері және  оның оқу үрдісіндегі орны

 

Пәнді оқу мақсаты студенттерге ферментті реакциялардың кинетикасы, кинетикалық мәліметтерді өңдеудің әртүрлі әдістері мен амалдарын жан-жақты шешу, ферменттік белсенділікке әсер ететін негізгі факторлар туралы, ферменттерді инактивациялау және оларды тұрақтандыру әдістерінің қазіргі кездегі жайы, гетерогенді жүйелердегі ферменттік реакцияларды, медицина-дағы, өсімдіктер селекциясындағы, биотехнологиядағы ферменттік реакциялар-дың қолданбалы мүмкіндіктері туралы терең білім беруді көздейді.

Пәнді оқу кезінде студент фермент–субстратты комплекстердің ерек-еліктері, ферменттердің әсер ету механизмі, ферменттік реакциялардың қарапайым сатыларының жылдамдық тұрақтыларын анықтау, ферменттік белсенділікті реттеу әдістері, ферменттер денатурациясының механизмі туралы білімді меңгеруі қажет. Курсты игеру кезінде студенттер қайтымды реакциялардың кинетикасы, екісубстратты және кофактормен белсендірілген ферменттік реакциялар, бір және екісубстратты қарапайым ферменттік реакциялардың кинетикасы туралы білім алуы қажет. 

 

1.3.Берілген пәнді оқу үшін студенттер меңгеруге тиіс пәндер қатары

Берілген курсты оқу үшін студенттер қосымша мынадай пәндерді меңгеруі қажет: физикалық химия, физика, жоғары математика, селекция негіздері бар генетика, молекулаық генетика, биохимия, жалпы биотехнология, инженерлік энзимология т.б.

 

2. Оқу жоспарынан көшірме

 

Три- местр

Апта саны

Триместр бойынша сағаттарды бөлу

Барлық

сағат саны

Қорытынды

бақылау

Лекц.

Практ.

сабақ

Семинар

 

СӨЖМ

Лабор- қ

сабақ

СӨЖ

6

10

15

15

-

30

-

30

90

емтихан

 

 

3. Пәннің мазмұны

 

Модуль бойынша тақырыптардың мазмұны

Модуль бойынша бөлім, тақырыптарды сағаттарға бөлу

Мәселелік жағдай

Әдебиет-тер

Студент нені білуі тиіс

Лекц.

Прак

СӨЖ

СӨЖМ

Модуль №1

Химиялық ки-нетиканың не-гізгі түсініктері және әртүрлі ферменттік ре-акциялардың кинетикасы

 

 

 

 

 

 

 

 

Реакциялар жыл-дамдығы және оған әсер ететін факторлар.Жыл-дамдық тұрақты-сы. Реакция реті мен молекула-лығы. Кинетикалық теңдеулер.

2

2

 

 

 

 

Реакциялар жыл-дамдығын және оған әсер ететін факторларды.Жылдамдық тұрақ-тысын. Реакция реті мен молеку-лалығын. Кинетикалық теңдеулерді.

Биокинетика. Ферменттер туралы түсінік. Биокатализ.Фермент-субстратты комплекстер жә-не ферменттер-дің әсер ету ме-ханизмі

2

2

 

 

 

 

 

 

М 1-3

н.ә.-1-8,

қ.ә.-1,2,7

Ферменттердің әсер ету механизмі және комплекстерді

Ферменттік реакциялардың жылдамдығына әсер ететін факторлар (субстрат концентрациясы,температура, ерітінді рН т.б.)

2

2

 

 

 

 

Ферменттік реакциялардың жылдамдығына әсер ететін факторларды (субстрат концентрациясы,температура, ерітінді рН т.б.)

Михаэлис-Ментен теңдеуі және оның параметрлерін анықтау

2

 

2

 

 

М 6,7

н.ә.-1-6

қ.ә.-5

Михаэлис-

Ментен теңдеуін және оның қолдану аймағын

Модуль 2 Қара-пайым фермент-тік реакциялар-ың кинетикасы. Ферменттерді белсендендіру және ингибир-леу әдістері.

 

 

 

 

 

 

 

Бір және екісубс-тратты қарапа-йым ферменттік реакциялардың кинетикасы

2

 

 

 

 

2

 

 

 

 

М 4,5

н.ә.-1-6

қ.ә.-4

Бір және екісубстратты қарапайым ферменттік реакциялардың кинетикасын

Фермент субстраттарын белсендендіру және ингибирлеу әдістері

2

2

 

 

 

 

Фермент субстраттарын белсендендіру және ингибирлеу әдістерін

Ферменттік реакциялардың өнеркәсіпте, биотехнологияда қолдану аймақтары

3

3

 

 

М 9,10

Н.ә. 2, 5-8

Ферментік реакциялардың қолдану аймақтарын

Модуль бойынша

15

15

 

 

 

 

 

 

3.1. Мәселелік сұрақтар:

 

Модуль №1

 

  1. Реакцияның реті мен молекулалығы қандай жағдайларда сәйкес келмейді ?
  2. Реакцияның жылдамдық тұрақтысының мәні қандай ?
  3. Ферменттермен катализденетін реациялардың табиғаты неде ?
  4. Ферменттермен катализденетін каталиттік реакциялардың биотехноло-гиядағы және басқа ғылымдар арасындағы орны.
  5. Ферменттермен катализденетін каталиттік реакциялардың кинетика-сының негізгі теориялық және сарамандық жетістіктері.
  6. Кинетикалық зерттеулерді іске асырудың негізгі ұстанымдары қандай ?
  7. Кинетикалық мәліметтерді өңдеудің қиыншылықтары неде ?
  8. Ферменттік реакциялардың кинетикасын өңдеу әдістерін таңдаудың ұстанымдары.
  9. Фермент-субстратты комплекстердің жалпы сипаттамасы және ферменттердің әсер ету механизмі.
  10. Михаэлис- Ментен теңдеуінің негізгі параметрлерін анықтау ұстанымда-ры.

 

Модуль №2

 

  1. Ферменттік реакциялардың қарапайым сатыларының жылдамдық тұрақ-тыларын анықтау әдістерінің салыстырмалы сипаттамасы.

     12. Ферменттік белсенділікті реттеудің негізгі  әдістері.

     13. Ферменттік реакция жылдамдығының субстрат концентрациясына 

           тәуелділігінің түрін анықтау.

     14. Ферменттік реакция жылдамдығының температураға тәуелділігі.

     15. Инактивация процестерінің кинетикасы және оның үлгісі.

     16. Ферментттерді субстраттармен белсендендіру және ингингибирлеу.

     17. Ферменттерді тұрақтандыру әдістерінің сипаттамалары.

 

3.2. Модуль бойынша практикалық сабақтардың тақырыптық атауы

 

Модуль №1

1.       Кинетиканың жалпы сұрақтары. Реакция жылдамдығы және жылдамдық тұрақтысы. Жылдамдық тұрақтысын анықтау әдістері. Реакция реті және молекулалығы. Кинетикалық теңдеулер.

2.       Биокинетика. Ферменттер. Олардың жіктелуі, аталуы, қасиеттері, активті орталықтары, ферменттік реакциялардың кинетикасы, ферменттер қатысында активтендіру энергиясының өзгеруі

3.       Ферменттік реакциялардың жылдамдығына әсер ететін факторлар (субстрат концентрациясы,температура, ерітінді рН т.б.). Фермент-субстратты ком-плекстер.

4.       Михаэлис-Ментен теңдеуі және оның параметрлерін анықтау.

 

Модуль №2

 

5.       Бір және екісубстратты қарапайым ферменттік реакциялардың кинетика-   сы. Бірнеше активті орталығы бар ферменттердің қатысуымен өтетін ферменттік реакциялардың кинетикасы.

6.       Фермент субстраттарын белсендендіру және ингибирлеу әдіс-тері.Субстраттық белсендендіру. Ингибирлеу кинетикасы.

 7 Ферменттерді тұрақтандыру әдістері. Гетерогенді жүйелердегі ферменттік реакциялар. Ферменттік реакциялардың өнеркәсіпте, биотехнологияда қолдану аймақтары.

 

 

3.3. Модуль бойынша СӨЖ

 

Модуль №1

 

1. Кинетика мақсаты, міндеттері, жалпы мәселелері.

2. Биохимиялық реакция жылдамдығы және оны анықтау әдістері.

3. Реакция ретін анықтау әдістері.

4. Фермент- субстратты комплекстер.

5. Ферменттердің әсер ету механизмі.

6. Бірсубстратты қарапайым ферментті реакциялардың кинетикасы.

7. Екісубстратты қарапайым ферментті реакциялардың кинетикасы.

8.Михаэлис-Ментен теңдеуі және биохимиялық реакцияның параметрлерін анықтау.

9.Фермент кофактормен белсендірілген екісубстратты қайтымды реакция-лардың кинетикасы.

10.Ферментті реакциялардың қарапайым сатыларының жылдамдық тұрақ-тыларын анықтау. 

 

Модуль №2

 

11.Кинетиканы зерттеудің релаксациялық әдістері.

12. Аралық күй кинетикасы.

13.Ферментті реакция жылдамдығының субстрат концентрациясына тәуел-ділігі.

14. Ферменттерді белсендендіру және ингибирлеу әдістері.

15. Бір ферменттің бірнеше субстратпен әрекеттесуі.

16. Ферменттік белсенділікті реттеу.

17. Ферменттік белсенділікті қайта реттеу механизмі.

18. Ферменттер белсенділігіне әсер ететін факторлар.

19. Ферменттердің инактивациясы.

20. Ақуыздар денатурациясының механизмі.

21. Инактивация процестерінің кинетикасы және оның үлгісін жасау.

22. Ферменттерді тұрақтандырудың механизмі.

23. Ферменттер денатурациясына механикалық факторлардың әсері.

24. Ферменттік реакцияларға рН әсері.

25. Ферменттік реакцияларға температураның әсері.

26. Гетерогенді жүйелердегі ферменттік реакциялар.

 

 

3.4. Модуль бойынша СӨЖМ

 

Модуль №1

1. Ферменттер туралы жалпы түсінік

2. Ферменттердің жіктелуі және номенклатурасы

3. Ферменттердің жалпы қасиеттері

4. Ферменттердің активтілігін реттеудің негізгі әдістері.

5. Бірнеше субстратты ферменттік реакциялар.

6. Реакцияның жылдамдығын және жылдамдық тұрақтысын анықтау.

7. Қайтымды реакциялар және олардың кинетикасы.

 

Модуль №2

8. Субстратты белсендендіру.

9. Ингибирлеу кинетикасы.

10. Бірнеше активті орталығы бар ферменттер қатысатын ферменттік реакциялардың кинетикасы.

11. Ферменттік реакциялар кезінде жылудың бөлінуі.

12. Ферменттердің жалпы сипатттамасы және иммобилизденген ферменттер.

13. Фермент-субстратты комплекстер және ферменттің әсер ету механизмі.

14. Ферменттерді тұрақтандыру әдістері.

15. Ферменттердің биотехнологияда, медицинада қолданылуы.

 

 

3.5 Курстық жұмыс

Оқу жоспарында қарастырылмаған

 

 

3.6 Жеке тапсырмалар тақырыптары бойынша жеке тапсырмалар

 

1 нұсқа

 

  1. Медицинадағы ферменттер.
  2. Иммобилизденген ферменттердің каталиттік белсенділігіне және инактивациясына рН, ингибиторлардың әсері.

 

2 нұсқа

    1.  Ферменттік реакциялардың жылдамдығы және температура.

    2.   Ферменттерді тұрақтандырудың әдістері.

 

3 нұсқа

    1.  Михаэлис-Ментен теңдеуінің параметрлерін анықтау.

    2.  Ферменттермен катализденген реакциялардың кинетикасы.

 

4 нұсқа

    1. Екісубстратты және фермент кофактормен белсендірілген қайтымды реакциялардың кинетикасы.

    2.   Субстраттармен ферменттерді белсендендіру және ингибирлеу.

 

5 нұсқа

    1.  Ферменттік белсенділікті реттеу.

    2.   Бір ферменттің бірнеше субстратпен әрекеттесуі.

 

6 нұсқа

    1. Ферменттік реакциялардың кинетикасына қайтымды реттеудің әсерін талдау.

    2. Ферменттермен катализденген реакциялар кинетикасының ғылыми жетістіктерін қолдану.

 

7 нұсқа

   1.   Инактивация процестерінің кинетикасы және оның үлгісін жасау.

  2. Химиялық кинетика пәнінің мақсаттары, міндеттері және негізгі бағыттары.

 

8 нұсқа

  1.  Аралық күй кинетикасын зерттеудің кейбір нәтижелері.

  2.  Гетерогенді жүйелердегі ферменттік реакциялар.

 

9 нұсқа

  1.  Қайтымды реакциялардың кинетикасы.

  2.  Ақуыздар денатурациясының механизмі.

 

10 нұсқа

 1.  Реакциялардың кинетикалық теңдеулері.

 2.  Михаэлис-Ментен теңдеуін талдау.

 

 

 

 

 

 

 

 

  1. Пәнді әдістемелік қамтамассыздандыру

 

4.1   Кестелер тізімі

  1. 1-ші, 2-ші, 3-ретті кинетикалық реакциялардың теңдеулері.
  2. Әсерлесуші массалар заңы және жылдамдық тұрақтысы.
  3. Реакция жылдамдығын анықтау.
  4. Реакция ретін анықтау әдістері.
  5. Ферменттік катализ механизмі.
  6. Фермент-субстратты комплекс.
  7. Бір және екі субстратты қарапайым реакциялардың кинетикасы.
  8. Ферменттерді жіктеу.
  9. Ферменттердің жалпы қасиеттері.
  10. Михаэлис-Ментен теңдеуі.
  11. Михаэлис-Ментен теңдеуінің параметрлері.
  12. Ферменттер активтілігін реттеу.
  13. Инактивация процесінің кинетикасы.
  14. Ферменттік реакция жылдамдығының әртүрлі факторларға тәуелділігі.
  15. Ферменттік реакция жылдамдығына температура әсері.
  16. Ферменттік реакция жылдамдығына рН әсері.

 

 

 

 

 

4.2   Әдебиеттер мен оқу құралдары

 

А. Негізгі әдебиеттер:

 

  1. Бейли Дж., Оллис Д. Основы биохимической инженерии.  М.: Мир, 1989 г.  692 с.
  2. Березин И.В., Мартинюк К., Основы физической химии ферментативного катализа  М.: ВШ, 1977 г.,  280 с.
  3. Березин И.В., Варфоломеев С.Д. Биокинетика  М.: Наука, 1989 г. с.160
  4. Березин И.В., Клесов А.А. Практический курс химической и фермента-тивной кинетики, 1976 г.,  320 с.
  5. Брей Дж., Уайт К., Кинетика и термодинамика биохимических процессов, М.: ИЛ, 1959 г.
  6. Диксон М., Уэбб. Ферменты. В 3-х томах, Пер. с англ. М., Мир, 1982 г.
  7. Кретович В.Л. Введение в энзимологию., М.: Наука, 1974 г.

     8. Практикум по биохимии /Под ред. С.Е.Северина, Г.А.Соловьевой. – М.: Изд-во МГУ, 1989. – 509с.

 

 

 

Ә. Қосымша әдебиеттер:

 

  1. Березов Т.Т., Коровкин Б.Ф. Биологическая химия: Учебник. 3-е изд., перераб. и доп., Медицина.: 1998 г., 704 с.
  2. Биотехнология: Учебное пособие для ВУЗов. В 8 кн./ Под. ред.Н.С. Егорова, В.Д. Самуилова. Кн.7: Иммобилизованные ферменты / И.В.Березин, Н.Л.Клячко, А.В. Левашов и др., М.: ВШ., 1987 г. с. 159.
  3. Курганов Б.И. Аллостерические ферменты. М., Наука, 1978 г.
  4. Бышевский А.Ш., Терсенов О.А. Биохимия для врача. Екатеринбург: Уральский рабочий, 1994 г., с.384.
  5. Кнорре Д.Г., Мызина С.Д. Биологическая химия. М.: ВШ, 1998 г. с.479
  6. Филиппович Ю.Б., Егорова Т.А., Севастьянова Г.А. Практикум по общей  биохимии// М.: Просвещение, 1982 г. с.311.
  7. Жоли М. Физическая химия денатурации белков. М.: Мир, 1968 г.
  8. Захарьевский М.С. Кинетика и катализ. Л.: Ленинградский университет, 1963 г.
  9. Нейландс Дж., Штумпф П. Очерки по химии ферментов. М.: ИЛ, 1958 г.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  1. 2005 – 2006 оқу жылындағы оқу жұмысының бағдарламасына енгізілетін қосымша өзгерістер

 

Оқу жұмысының бағдарламасына енгізілетін өзгертулер:

  1. Дәрістік сабақтар мөлшері 36 сағатттан 15 сағатқа қысқартылған.
  2. Практикалық сабақтар мөлшері 36 сағаттан 15 сағатқа қысқартылған.
  3. Курстық жоба қарастырылмаған.

     4.  Химиялық кинетика элементтері енгізілген, атап айтқанда, химиялық реакцияның жылдамдығы,реакцияның кинетикалық теңдеулері, реакция реті мен молекулалығы, реакция жылдамдығы мен ретін анықтау әдістері т.б. қарастырылады.

Оқу жұмысының бағдарламасы кафедра мәжілісінде қаралып, талқыланды.

 

Хаттама №                                       «        »                                  2006 жыл.

 

 

 


Кафедра меңгерушісі:                                           Кедельбаев Б.Ш.

 

 

Енгізілетін өзгертулер келісілді

 

 

Институт директоры:                                             Сабырханов Д.С.

                                                                              «       »                      2006 жыл.

 

 

 


АӨИК төрағасы:                                                  Қабылбеков К.

                                                                               «      »                       2006 жыл.